TÍN NGƯỠNG PHỒN THỰC CỦA NGƯỜI CHĂM

Lên đầu trang itlab.com.vn trên Facebook Youtube Instagram đánh giá E-office Lịch công tác làm việc liên kết
E-office lịch công tác
*

*
giới thiệu Tổng quan lại Khoa phòng Trung trọng điểm

 1. Đặt vấn đề

Cùng với các dân tộc anh em khác, dân tộc Chăm với phần đông giá trị văn hóa đặc sắc, đông đảo mảng màu sắc trầm tích được lắng đọng, chắt lọc qua nghìn năm lịch sử vẻ vang đã đóng góp phần tạo cần bức tranh văn hóa đất Việt gồm đủ sắc, vị, thanh, hương. Nói đến văn hóa Chăm họ không chỉ thấy được những công trình kiến trúc, điêu khắc đạt tới đỉnh cao của nghệ thuật, đầy bí ẩn và quá tầm thời đại. Hay số đông điệu múa chăm mềm mại, rạo rực chạm tới trái tim bạn xem về cái đẹp và cảm hứng được truyền qua từ bao đời hơn nữa đó là lớp lớp các giá trị văn hóa truyền thống dân gian. Với trong kho báu giá trị văn hóa dân gian ấy, tín ngưỡng phồn thực của dân tộc bản địa Chăm vô cùng nhiều chủng loại được thể hiện ở các khía cạnh và thấm sâu trong đời sống cộng đồng theo thời gian. Và cũng tương tự nhiều quốc gia Đông phái mạnh Á cổ điển khác, tín ngưỡng phồn thực trong đời sống văn hóa của fan Chăm được biểu lộ ở nhiều hình thức từ thờ những biểu tượng, con kiến trúc, điêu khắc, lễ hội, phong tục đến những nghi lễ vòng đời. Tuy vậy trong phạm vi nghiên cứu, người sáng tác chỉ đi vào khám phá tín ngưỡng phồn thực ở một trong những bình diễn vượt trội nhất là thờ sinh thực khí, kiến trúc, lễ hội, tục cúng đá và một vài phong tục vào nghi lễ cưới hỏi.

Bạn đang xem: Tín ngưỡng phồn thực của người chăm

2. Nội dung

2.1. Một số khái niệm

Khái niệm về tín ngưỡng

Từ thời xa xưa bé người luôn luôn sợ hại trước sức mạnh của tự nhiên, sự thần túng thiếu của vũ trụ cho nên vì thế tôn giáo cũng tương tự tín ngưỡng sẽ xuất hiện. Tín ngưỡng được xem là dạng dìm thức quan trọng đặc biệt dựa bên trên trực giác, khiến cho con người tinh thần có tính thiêng liêng. Và chủ yếu trong lòng tin đó con người đã sản xuất ra thế giới vô hình, phần lớn siêu linh với rồi chính các vị thần, những đấng hết sức linh này lại rất có thể chi phối, ảnh hưởng tác động tới cuộc sống trần tục trong quan lại điểm, trọng tâm thức của con người.

Tín ngưỡng là thuật ngữ có khá nhiều cách hiểu không giống nhau thùy theo khía cạnh tiếp cận của mỗi người, mỗi ngành khoa học. Dưới mắt nhìn của Tôn giáo học, Nhân học thì tín ngưỡng là trạng thái tư tưởng của con người đối với thế lực thiêng, là một bộ phận của tôn giáo với không thể bóc tách rời khỏi tôn giáo, là cơ sở hình thành nên tôn giáo. Vào công trình Lý luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo làm việc Việt Nam, người sáng tác Đặng Nghiêm Vạn sẽ phân tích rất rõ khái niệm tín ngưỡng với tư giải pháp là đức tin tôn giáo, tín ngưỡng không trả toàn bóc tách rời khỏi tôn giáo: “Nếu phát âm tín ngưỡng là niềm tin thì có một trong những phần ở quanh đó tôn giáo, nếu đọc là niềm tin tôn giáo (belief, believe, theo nghĩa hẹp, croyance religieuse) thì tín ngưỡng chỉ nên một thành phần chủ yếu cấu thành của tôn giáo” <5, tr.88>.

Tuy nhiên, tín ngưỡng dưới mắt nhìn của những nhà nghiên cứu và phân tích văn hóa nước ta thì tín ngưỡng hoàn toàn khác và chủ quyền với tôn giáo. Theo tác giả Trần Ngọc Thêm, ông xếp tín ngưỡng ở trong về văn hóa tổ chức đời sống cá thể và đồng thời nhấn mạnh rằng: “Khi cuộc sống và trình độ hiểu biết còn thấp, họ tin cậy và yêu quý vào số đông thần thánh mà họ tưởng tượng ra. Từ tự tiến tới tự giác theo tuyến đường quy phạm biến thành giáo lý, tất cả giáo chủ, thánh đường-tín ngưỡng phát triển thành tôn giáo. Ở xã hội vn cổ truyền, do mạnh mẽ về bốn duy tổng hợp cơ mà thiếu óc so sánh nên những tín ngưỡng dân gian không chuyển biến trọn vẹn được thành tôn giáo theo như đúng nghĩa của nó-mới bao hàm mầm móng của những tôn giáo như thế-đó là đạo Ông Bà, đạo Mẫu. Nên đợi khi các tôn giáo nhân loại như Phật giáo, Đạo giáo, Kitô giáo du nhập vào và đến thời khắc giao lưu với phương Tây, các tôn giáo dân tộc bản địa (như Đạo Cao Đài, Đạo Hòa Hảo) bắt đầu xuất hiện” <3, tr.233>

Và theo Pháp lệnh về tín ngưỡng, tôn giáo của đơn vị nước vn được phát hành năm 2004 thì: “Tín ngưỡng là chuyển động thể hiện tại sự tôn bái tổ tiên, tưởng vọng và vinh danh những người dân có công cùng với nước, với cùng đồng, thờ tự thần, thánh, biểu tượng có tính truyền thống lâu đời và các hoạt động tín ngưỡng dân gian khác tiêu biểu vượt trội cho phần lớn giá trị xuất sắc đẹp về định kỳ sử, văn hóa, đạo đức nghề nghiệp xã hội” <1, tr.8-9>.

Khái niệm tín ngưỡng phồn thực

Cũng như nhiều vụ việc thuộc văn hóa truyền thống khác, tín ngưỡng phồn thực cũng khá được nhiều nhà kỹ thuật nghiên cứu, chính vì thế hiện có tương đối nhiều khái niệm về nó.

Theo GS trần Ngọc Thêm trong dự án công trình “tìm về bạn dạng sắc văn hóa Việt Nam” thì “Tín ngưỡng phồn thực là tín ngưỡng cầu mong cho việc sinh sôi nảy nở của tự nhiên và thoải mái và nhỏ người” <3, tr.234>.

Và theo người sáng tác Hồ Thị Hồng Lĩnh thì tín ngưỡng phồn thực được hiểu như sau: “Người ta mong mùa màng tươi giỏi để bảo trì cuộc sinh sống và nhỏ người cần được sinh sôi nảy nở nhằm tồn tại với phát triển, từ đó phát sinh loại gọi là tín ngưỡng phồn thực: Tín ngưỡng là niềm tin; phồn là nhiều; thực là nảy nở. Như vậy tín ngưỡng phồn thực là ý thức vào sự này nở ra nhiều vật”.

Như vây ta nhận ra rằng từng khái niệm tất cả một cách biểu đạt khác nhau, mặc dù nhiên đều phải có một điểm chung là phần lớn nói về sự sinh sôi, nảy nở. Từ trên đây ta rất có thể đưa ra có mang tín ngưỡng phồn thực như sau: Tín ngưỡng phồn thực là một hiệ tượng tín ngưỡng dân gian miêu tả ước vọng của fan dân về sự sinh sôi nảy nở của tự nhiên và thoải mái và nhỏ người, về cuộc sống ấm no, đủ đầy. Nó được bộc lộ dưới các hình thức mang tính phô diễn dưới dạng âm dương, đực cái.

2.2. Biểu hiện nay tín ngưỡng phồn thực trong văn hóa truyền thống dân tộc Chăm

2.2.1. Thờ sinh thực khí

Ở những nước có nền nông nghiệp & trồng trọt lúa nước như Đông nam Á, bài toán thờ sinh thực khí luôn phổ biến, được coi là “biểu tượng của tích điện thiêng xuất hiện muôn loài”. Bởi với người dân có tác dụng nông nghiệp, họ quan niệm việc thờ sinh thực khí sẽ đưa về sự sinh sôi nảy nở, xuất sắc tươi cho cây cối, hoa màu giúp mùa màng bội thu. Và sinh thực khí được biểu thị qua các hình tượng như linga yoni, nõ nường, chày cối.

Trong văn hóa Chăm, linga cùng yoni mở ra rất phổ biến, nhiều chủng loại về hình dáng, size và sở hữu nhiều ý nghĩa khác nhau. Theo ý niệm của người Chăm, linga và yoni chủ yếu là thể hiện hai mặt âm dương của vũ trụ thể hiện sự sống sót của loài người, là bắt đầu của gần như sự sáng sủa tạo. Mặt khác, văn hóa truyền thống Chăm còn chịu tác động sâu sắc đẹp của văn hóa Ấn vì vậy linga vào các biểu hiện nghệ thuật của dân tộc Chăm còn với màu sắc ý nghĩa của linga Ấn Độ. Do vậy linga còn là hình tượng của chiếc cột kháng đỡ vũ trụ, là ngọn núi thần thoại cổ xưa Mêru chỗ ngự trị của các vị thần. Đồng thời linga còn là hình tượng cho sự vĩnh cửu của những triều đại là sức mạnh, mạnh mẽ và uy lực tổng vừa lòng của vương vãi quyền với thần quyền.

Hiên nay, theo kết quả nghiên cứu của các nhà công nghệ có một vài linga vượt trội sau: thứ nhất linga chỉ tất cả một nhân tố là khối trụ tròn, đó là loại linga thịnh hành nhất. Sản phẩm công nghệ hai là nhiều loại linga gồm hai thành phần, phần trên là hình tròn trụ tròn được kết phù hợp với hình khối hình vuông ở dưới.

Loại linga thứ cha thì không tính phần trụ tròn sinh hoạt trên cùng hình miếng vuông ở dưới còn tồn tại một đoạn hình chén bát giác nghỉ ngơi giữa. Và kết cấu ba phần này phản ảnh triết lý Bàlamôn giáo Ấn Độ: Phần hình vuông (âm tính) ở bên dưới ứng với Brahma - vị thần sáng tạo, khối hình chén giác chính giữa là đoạn chuyến qua ứng cùng với thần Vishnu - thần bảo tồn và phần hình trụ tròn ứng cùng với thần Shiva - thần bỏ diệt. Đây là tía vị thần gia thế tối thượng của Ấn Độ giáo và rất có thể trong chừng mực nào đó nó còn nhấn mạnh vấn đề yếu tố vương quyền nghỉ ngơi Chămpa. Không gần như thế, bài toán linga có biểu lộ ba phần như trên còn mang ý nghĩa sâu sắc triết học về sự giải thích quá trình vạc sinh, cách tân và phát triển và khử vọng của sự vật, là sự phân tích và lý giải về vũ trụ vào sự chuyên chở không kết thúc nghỉ với ba xu hướng tất yếu ớt là sáng tạo (vật được sinh ra), bảo đảm (vật được tồn tại), tiêu diệt (vật bị tiêu diệt để được tái tạo, hủy diệt là hễ lực của đổi thay) cũng như việc quy tụ bố vị thần buổi tối linh vào Ấn Độ giáo. Hình như còn gồm loại linga xuất hiện người bên trên đỉnh, được hotline là Mitlab.com.vna - Linga. Mặc dù nhiên đây là trường hợp siêu hiếm, hiện mới thấy một Mitlab.com.vna - Linga ở trong lòng tháp chính Pôklông Garai (Ninh Thuận) - tháp thờ vua Pôklông Garai (1151 - 1205). Vày vậy, linga này còn được coi như là thể hiện vua Pôklông Garai, là sự phối kết hợp giữa vương vãi quyền cùng thần quyền.

Không chỉ gồm linga mà biểu tượng yoni vào tín ngưỡng phồn thực của fan Chăm cũng rất đa dạng từ bỏ khối hình vuông, hình khối tròn và gồm cả khối hình chữ nhật nhưng các loại này thì ít hơn.

Trong điêu khắc chăm, ở bên cạnh những linga và yoni tách thì biểu tượng linga - yoni kèm theo với nhau rất thường gặp. Đa số trên từng bệ yoni lại được biểu thị một linga, chúng tạo ra thành một khối thống nhất diễn tả sự kết hợp hài hòa âm dương làm cho mọi trang bị được sinh sôi nảy nở, cây trồng đâm chồi nảy lộc, tạo ra hóa được tái sinh. Và biểu tượng này bọn họ thấy được thờ tại nhiều hệ thống tháp của fan Chăm như bên phía trong lòng tháp nam giới của cụm tháp Hòa Lai, trong thâm tâm tháp thiết yếu Poshanu cũng như tháp Nam, tháp Đông Nam, tháp tây bắc của nhiều tháp Bà Ponagar xuất xắc tại khu Đền tháp Mỹ Sơn. Hình như cũng gồm có trường đúng theo trên một bệ yoni lại có không ít linga ví như tại Thánh địa Mỹ Sơn có một linga đôi nằm trên bệ yoni. Đặc biệt nhất có lẽ rằng phải kể đến là biểu tượng linga được sửa chữa thay thế bằng hình hình ảnh vị thần ngồi trên bệ yoni. Vượt trội cho siêu phẩm về chạm trổ này là bộ yoni sinh hoạt tháp bao gồm Ponagar Nha Trang. Tượng thanh nữ thần Pô Inư Nagar được tạc bằng đá hoa cương cứng màu đen nguyên khối, trong tứ thế ngồi uy nghiêm bên trên bệ đá hình đài sen, sống lưng tựa vào phiến đá to hình lá đề. Với bố cục như trên thì linga chính là tượng cúng còn yoni là bệ thờ đã tạo ra một bộ linga - yoni trả chỉnh, là đồ vật thể rất thiêng của dân tộc Chăm.

Như vậy từ trong thực tế trên cho thấy tín ngưỡng phồn thực của dân tộc bản địa Chăm nối sát với tôn giáo, mang tính tôn giáo đậm nét do đó nó bỏ ra phối phần nhiều mặt cuộc sống của người Chăm. Đồng thời, nó cũng không đối kháng thuần sở hữu tính bản địa mà gồm sự giao lưu, tiếp biến thâm thúy với văn hóa quanh vùng và đặc biệt là văn hóa Ấn cho nên vì thế tín ngưỡng phồn thực của dân tộc bản địa Chăm có tương đối nhiều nét độc đáo, đơn nhất so với những dân tộc không giống ở vn từ sự phong phú về số lượng, đa dạng và phong phú về bề ngoài biểu hiện tính đến nhiều tầng ý nghĩa khác nhau cơ mà các biểu tượng linga - yoni với lại.

2.2.2. Biểu hiện tại qua con kiến trúc

Có thể nói rằng, kiến trúc là lĩnh vực rất nổi bật nhất trong khối hệ thống di sản văn hóa vật thể của dân tộc Chăm. Và khi nói tới kiến trúc bạn ta lại nghĩ ngay tới hệ thống đền tháp chuyên xưa, mặc dù đứng trước việc bào mòn của thời gian, sự khắt khe của thiên nhiên, sự hủy diệt của chiến tranh, tháp chăm vẫn đứng sừng sững một góc trời như một lời thách đố. Cho tới bây giờ đã có rất nhiều nhà khoa học cả phương Tây với cả Việt Nam để nhiều công sức, thời gian phân tích về tháp Chăm. Mặc dù vẫn còn những vấn đề không được giải mã, nhiều thắc mắc vẫn còn để ngỏ như chuyên môn xây pháp? hóa học kết bám giữa những viên gạch? tốt làm nạm nào mà các viên gạch xây tháp không xẩy ra rêu phong, vẫn duy trì được red color tươi theo năm tháng? chính vì như vậy kiến trúc tháp không chỉ là niềm từ bỏ hào của dân tộc bản địa Chăm mà còn là một di sản văn hóa truyền thống dân tộc hoặc như Thánh địa Mỹ Sơn giá trị đã vượt ra khỏi biên giới tổ quốc trở thành di sản văn hóa thế giới.

Từ ngàn xưa đến thời điểm này đền tháp luôn luôn đóng vai trò đặc biệt trong trung tâm thức với đời sống văn hóa của cư dân Chăm. Nó không những là khu vực thờ từ tôn giáo nhiều hơn mang ý nghĩa sâu sắc tâm linh, là vị trí gửi gắm đều ước vọng của bạn dân qua lòng tin tín ngưỡng - đặc biệt là tín ngưỡng phồn thực. Những quần thể tháp siêng được kiến thiết ở những thời kỳ khác nhau nên tùy vào quan điểm thẩm mỹ tương tự như sự thịnh vượng của triều đại mà có quy mô, con số tháp vào từng quần thể khác nhau. Tuy vậy về phương diện kiến trúc kiến tạo các ngôi tháp nhất là tháp chính ngoài ra không không giống nhau và diễn đạt tín ngưỡng phồn thực của dân tộc bản địa Chăm rất rõ ràng nét. Đó là những tháp bao gồm được xây dựng theo dạng hình núi ngoài chân thành và ý nghĩa tượng trưng cho ngọn núi Meru - trung trung tâm vũ trụ khu vực ngự trị của những vị thần trong truyền thuyết thần thoại Ấn Độ thì còn là hình tượng của linga (dương) cùng bệ tháp hình vuông biểu tượng của yoni (âm). Âm dương kết phù hợp với nhau tạo cho sự vững chãi, cân đối, hài hòa. Đồng thời tháp chính thường có ba tầng kết cấu như nhau, từng tầng càng lên rất cao càng thu nhỏ tuổi dần và xong bằng một linga bên trên trên nóc tháp. Hay như tại quần thể Tháp Bà Ponagar Nha Trang, bên trên đỉnh tháp thân thờ Gri Cambhu - một hóa trang của thần Shiva (và theo Việt hóa là hoàng tử Bắc Hải - ông chồng bà) cũng được chấm dứt bởi một linga. Bạn cũng có thể thấy rằng cấu trúc của tháp đã chứa đựng một triết lý thâm nám sâu. Nền cùng móng tháp là hình khối vuông, thể hiện cho sự vững vàng chãi, tịnh tại, bất biến (thuộc âm) và linga được để lên nóc tháp (thuộc dương) tạo nên sự giao hòa âm khí và dương khí trong sự luân phiên vần vũ trụ tạo nên sự sinh sống được tái sinh.

Và họ thấy rằng tổng thể kiến trúc thường tháp siêng từ Mỹ Sơn mang lại Ninh Thuận đều khoác lên mình vẻ phồn thực. Ví như tháp Chăm thông thường sẽ có 3 tầng, bởi với những người Chăm số lượng 3 là con số phát triển, may mắn. Bởi thế, nhiều tháp chuyên cũng thường có 3 tháp như tháp Po Klong Garai có tháp cổng, tháp lửa và tháp chính. Kiến trúc tháp luôn luôn mang nhân tố nước với lửa. Tháp cổng là khu vực rước nước vệ sinh tượng Linga – Yoni, trong lúc đó tháp lửa là nơi giữ gìn ngọn lửa thiêng.

Như vậy tín ngưỡng phồn thực thể hiện ước vọng vạn vật dụng được sinh sôi nảy nở, cuộc sống hạnh phúc, phong túc của cư dân được giữ hộ gắm trong phong cách xây dựng Chăm mà nhất là hệ thống đền rồng tháp khôn xiết rõ.

Xem thêm: Tiểu Sử Diễn Viên Lương Thu Trang Tiểu Sử Diễn Viên Lương Thu Trang

2.2.3. Biểu hiện tại qua lễ hội

Lễ hội là chỗ lưu giữ không ít giá trị văn hóa giỏi đẹp, trình bày tính xã hội và hàm chứa tính giáo dục cao, là hiệ tượng biểu hiện rõ rệt nhất trong ở tín ngưỡng, tôn giáo. Đối với dân tộc bản địa Chăm các tiệc tùng vô cùng nhiều mẫu mã và sở hữu nhiều chân thành và ý nghĩa khác nhau được trao truyền từ cụ hệ này tới chũm hệ khác ví như một phương pháp hướng về nơi bắt đầu nguồn chổ chính giữa linh, nhắm tới những giá trị văn hóa truyền thống mà ông cha đi trước vẫn dày công vun trồng. Và trong liên hoan Chăm những tín ngưỡng dân gian nói chung và tín ngưỡng phồn thực dành riêng được tái hiện khôn cùng sống động. Theo người sáng tác Sakaya: Tín ngưỡng phồn thực giỏi nói một biện pháp khác là tứ tưởng lưỡng hợp (clualesn) tốt triết lý âm dương (yin - yang) vào lế hội siêng được biểu thị sâu nhan sắc trên các bình diễn. Cùng trong phạm vi bài viết, tác giả không đi sâu miêu tả hay nêu bật giá trị của một tiệc tùng, lễ hội mà chỉ đi tìm những bộc lộ tín ngưỡng phồn thực thông qua một trong những lễ hội.

Lễ hội Katê

Lễ hội Katê được xem là tết cổ truyền của bạn Chăm Bàlamôn được tổ chức vào tháng 7 theo lịch chuyên (khoảng mon 9 hoặc mon 10 dương lịch) trong tầm 3 ngày và diễn ra trong không gian rộng lớn từ đền rồng tháp đến làng rồi gia đình. Ở Ninh Thuận, tiệc tùng, lễ hội Katê được tổ chức cùng giờ, cùng trong ngày tại cha nơi là tháp Pô Kluang Giarai, tháp Pô Rame và đền Pô Inư Nưgar theo tuần tự quá trình từ lễ rước y phục, lễ mở cửa tháp, lễ mộc dục, lễ mang y phục, đại lễ cùng hội. Và trong vượt trình ra mắt lễ hội có một số yếu tố chứa đựng triết lý phồn thực của fan Chăm như lễ tắm tượng, các lễ trang bị cúng thần…

Lễ tắm rửa tượng thần diễn ra sau lễ mở cửa tháp, đấy là một giấy tờ thủ tục linh thiêng chỉ có một số trong những người trong ban lễ được lựa chọn trước thực hiện bên phía trong tháp. Lúc tắm thầy Kanhi hát “Chúng bé mang nước này từ dòng sông hằng về gội đầu, cọ chân rửa tay cho thần. Chúng con xin lấy phần đa tấm khăn đẹp nhất mà chúng bé dệt nhằm đem lau các giọt mồ hôi cho thần”. Và đặc biệt là những bạn tham gia vệ sinh tượng sẽ lấy nước tắm mang lại linga cùng yoni để bôi lên đầu, mọi thân thể mình nhằm cầu hy vọng tài lộc, dũng mạnh khỏe, hạnh phúc, đây là bộc lộ của tín ngưỡng phồn thực. Bên cạnh đó tín ngưỡng phồn thực còn được thể hiện rất rõ trong lời hát về đàn bà thần Pô Inư Nưgar nhằm ca tụng công lao của thần và ước thần phù trợ cho cuộc sống thường ngày sinh sôi nảy nở, vụ mùa bội thu: “Thần là phụ nữ thần xứ sở vĩ đại, thần hiện ra đất nước, con người/Thần chị em cho trần gian cuộc sống/Thần cho cây cối tốt tươi, con tín đồ nảy nở/Thần chị em sinh ra cây lúa, đất đai, ruộng vườn”.

Về lễ vật dưng cúng thần linh cũng tiềm ẩn triết lý âm - dương, một bộc lộ của tín ngưỡng phồn thực. Lễ vật dưng cúng trong tiệc tùng Katê tại thường tháp gồm những: một con dê (dê tương trưng mang lại dương); cha con con kê (gà tượng trưng mang lại âm); năm mâm cơm, canh với làm thịt dê; một mâm cơm trắng với muối hạt vừng; cha ổ bánh gạo cùng hoa quả; trong khi còn có rượu, trứng, trầu cau, xôi chè. Qua lễ vật dâng cúng tại tháp bọn họ thấy rằng vừa bao gồm yếu tố âm - vừa tất cả yếu tố dương, bên cạnh đó vừa bao gồm lễ vật mập là dê (dê được xem như là con trang bị quý của bạn Chăm, dê nên được thịt tại đền rồng theo nghi tiết hiến sinh nên người Chăm hạn chế giết dê tại gia đình và hoàn hảo nhất không để máu dê vương vãi sót ra nhà) lại có những lễ vật bình dân như muối bột vừng, bánh gạo nhằm mục đích dâng lên thần linh tấm lòng thành cầu ý muốn thần linh độ trì ban cho cuộc sống sung túc, đủ đầy, vạn đồ gia dụng sinh sôi.

Như vậy, Katê là tiệc tùng, lễ hội lớn được xem như là ngày tết truyền thống cổ truyền của fan Chăm nhưng mà cũng là liên hoan tiệc tùng nông nghiệp cùng với nghi thức mong mưa và mang theo ý niệm phồn thực cầu ước ao cho bé người, đồ gia dụng nuôi, cây cối sinh sôi nảy nở, mùa màng bội thu, cuộc sống hạnh phúc, ấm no của tín đồ Chăm xưa với được lưu truyền tới nỗ lực hệ hôm nay và cả mai sau.

Lễ hội Rija Nưgar

Nếu như tiệc tùng, lễ hội Katê được coi là lễ hội lớn số 1 của dân tộc Chăm thì tiệc tùng, lễ hội mang nguyên tố phồn thực rõ ràng nhất phải nói đến lễ hội Rija Nưgar. Đây là liên hoan tiệc tùng nằm trong hệ thống lễ hội chuyển mùa của dân tộc Chăm, nó được tổ chức vào tháng 4 hoặc thời điểm đầu tháng 5 dương định kỳ khi giờ đồng hồ sấm rền vang đánh tiếng thời khắc chuyển mùa của đất trời. Lễ này được xem như là lễ hội đầu năm mới, tống tiễn năm cũ tuy vậy cũng mang ý nghĩa chất tiệc tùng, lễ hội nông nghiệp bởi bao gồm nghi lễ mong mưa, ước cho mưa thuận gió hòa, mùa màng xuất sắc tươi. Và nói cách khác rằng đó là lễ hội còn gìn giữ được không ít nét sơ khai của văn hóa Chăm và những tín ngưỡng dân gian phiên bản địa, đặc biệt là tín ngưỡng phồn thực. Tín ngưỡng này được diễn đạt ngay từ quan niệm tổ chức, thời gian ra mắt lễ hội cho tới các lễ vật, phương pháp hành lễ với cả đa số điệu múa phồn thực cũng rất được phô diễn.

Về thời hạn tổ chức, Rija Nưgar là liên hoan tiệc tùng của khắp cơ thể Chăm Bàlamôn và siêng Bàni, ra mắt trong hai ngày nhưng siêng Bàlamôn tổ chức triển khai vào trang bị 4, đồ vật 5 (bởi theo ý niệm của tín đồ Chăm Balamôn vật dụng 4 là ngày đẹp tuyệt vời nhất trong tuần phải những việc tốt như hiếu, hỉ đều tổ chức triển khai vào đồ vật 4) còn chuyên Bàni tổ chức vào máy 5, sản phẩm 6 trong tuần. Trong nhì ngày diễn ra lễ hội được coi là “một ngày vào và một ngày ra” và ngày vào hay cúng vào chiều tối âm và ngày ra hay cúng vào buổi sáng sớm dương. Vì vậy ngay từ thời gian tổ chức đã mang đến ta thấy tư duy âm dương rõ rệt của lễ hội.

Cũng như liên hoan tiệc tùng Katê, trang bị cúng không thể thiếu dê, gà, cơm trắng canh, trầu cau và trong khi bắt buộc trên bàn lễ còn phải gồm lửa cùng nước, đó cũng là sắc thái mang hình tượng âm dương. Và theo thời gian tổ chức gồm quy định ngày vào, ngày ra nên những lễ thứ cúng tế cũng khá được thực hiện nay theo hình tượng âm dương. Đó là ngày đầu cúng con kê tượng trưng mang đến âm với ngày ngày tiếp theo cúng dê, tượng trưng mang đến dương. Thậm chí còn khi thờ dê bạn ta cũng phân làm thành hai phần nhằm cúng. Phần đầu, nhì chân trước với tim phổi được sắp tới trên mâm cao - tượng trưng mang lại trời (dương). Phần sau từ rốn dê trở đi có hai chân sau và đuôi dê đặt lên trên mâm thấp - tượng trưng đến đất (âm). Với cách sắp xếp như trên, bạn Chăm hi vọng âm dương hòa hợp, con bạn và vạn trang bị sinh sôi. Và quan trọng đặc biệt hơn là vào trong ngày thứ nhị (ngày ra) phần lễ cúng còn tồn tại thêm “hình nhân gắng mạng” đậm màu tín ngưỡng phồn thực. Những hình nhân này được thiết kế bằng bột gạo sống vị thầy Mưduôn (thầy vỗ trống) với thầy Ka in (thầy bóng) thực hiện bao hàm bốn hình bạn (hai bầy bà, hai lũ ông), trâu hai con (một đực, một cái), gà, heo, chuột, rắn cũng phần đa một đực một cái, trong khi còn nặn thêm chày cối - cũng là hình tượng của âm dương, tượng trưng mang đến sinh thực khí nam và nữ. Như vậy từ những việc phân lễ cúng cho tương xứng với quan niệm “ngày vào ngày ra” thuộc với những lễ trang bị “hình nhân cầm mạng” đông đảo phản ánh tín ngưỡng phồn thực rõ rệt của xã hội người chăm để mong sức khỏe, mùa vụ bội thu với tống tiễn tai ương, căn bệnh tật.

Lễ hội Rija Nưgar là 1 trong những đại liên hoan tiệc tùng của người Chăm với điều đặc biệt là có sự thống nhất khá cao về mặt thời hạn và đặc thù tổ chức tiệc tùng, lễ hội giữa các làng siêng khác nhau. Tuy vậy tại làng chăm Bỉnh Nghĩa, trong nhị ngày diễn ra lễ hội về cơ bản có những điểm giống hệt như ở các nơi không giống thì vẫn có một số nét lẻ tẻ như tất cả thêm màn hát đối đáp nam giới - nữ giới và điệu múa phồn thực.

Trong các màn hát đối đáp về những vị thần thì tín ngưỡng phồn thực được thể hiện rõ ràng nhất trong lời hát về nữ thần Pô Inư Nưgar.

Nam hát: Sa bok kvak par mưng paye lik di hamu tanưh

Nữ hát: Sa bok kawh mưng klam, klek di dam hamu tanưk

(Nam hát: Cò bay trong buổi sáng sớm tinh mơ, cò bay cò đậu bên trên đồng phù sa

Nữ hát: Cò cất cánh trong trời tối mịt mù, cò bay cò đậu trên đồng lúa xanh)

Để ý đoạn hát, bọn họ thấy rằng màn đối đáp tất cả nam có thiếu nữ và họ hát đối nhau từng đoạn từng ý như: “buổi sáng sủa - tối tối”, “tinh mơ - mịt mù”, “đồng phù sa - đồng lúa xanh” thể hiện hai mặt âm khí và dương khí đối lập nhau, là biểu thị của tín ngưỡng phồn thực.

Và chắc rằng điều đặc biệt quan trọng nhất trong tiệc tùng, lễ hội Rija Nưgar của làng siêng Bỉnh Nghĩa so với các làng chăm khác là có múa phồn thực, nó diễn ra sau màn hát đối đáp. Để triển khai điệu múa này thì dân làng mạc đã lựa chọn ra một người đàn ông cường tráng cùng bà trơn đứng ra đảm nhiệm. Sau thời điểm mặc các y phục váy, áo, khăn trùm đầu, người lũ ông cầm ba cây sinh dục nam làm bằng gỗ dài khoảng 25cm tất cả phần đầu đẽo nhọn được tô color đen, bước ra múa cùng nhún nhảy họa theo các động tác vùng phòng the vào tiếng bọn Rabap cùng tiếng hát ca tụng công ơn nàng thần Pô Inư Nưgar được thầy Kadhair thực hiện. Kế tiếp người đàn ông chuyển cha cây sinh dục nam cho bà láng rồi thường xuyên múa và sau cuối làm lễ tẩy uế bố cây dương vật trên dòng tra đặt số đông “hình nhân gắng mạng”. Kế tiếp dân làng đưa tiễn ba cây dương vật cùng “hình nhân cụ mạng” ra ngã ba đường làng hoặc thả trôi sông và chấm dứt lễ hội.

Lễ hội Rija Nưgar khép lại, người Chăm mong muốn đã tống tiễn đi phần lớn tai ương, điều xấu số để chào đón những điều may mắn, hạnh phúc hơn. Và nói theo một cách khác rằng Rija Nưgar là đại lễ hội của tín đồ Chăm, nó đựng được nhiều giá trị văn hóa, tín ngưỡng dân gian mà đặc biệt là tín ngưỡng phồn thực. Điều này được phản ảnh chân thực, rõ rệt qua việc lựa lựa chọn thời gian, lễ đồ dùng cúng tế, trong lời hầu hết màn hát đối đáp, hồ hết điệu múa phồn thực… nhằm mục đích gửi lời thỉnh cầu tới thần linh ban đến sức khỏe, mưa thuận gió hòa, vạn vật nảy nở sinh sôi.

2.2.4. Tín ngưỡng phồn thực qua một số trong những phong tục

2.2.4.1. Tục bái đá

Thờ đá, một vẻ ngoài tín ngưỡng sơ khai mở ra từ hết sức sớm trên vắt giới. Với quan niệm vạn đồ dùng hữu linh nhiều dân tộc bản địa có niềm tin vạn vật đều phải sở hữu linh hồn. Do đó mở ra tín ngưỡng thờ đá, thờ cây và dân tộc bản địa Chăm cũng không ngoại lệ. Và việc thờ đá có mối quan hệ với tín ngưỡng phồn thực qua câu hỏi thờ sinh thực khí. Đầu tiên là đá đính với linga, yoni. Các cặp linga, yoni đều được thiết kế bằng đá sa thạch, điều đó cho biết thêm người siêng có lòng tin vào đá với tục cúng đá thành lập và hoạt động từ rất sớm. Không hầu hết thế, cúng đá còn được thấy trong những đền tháp như Pô Kluang Giarai, Pô Rame, xuất xắc tượng của các vị thần cũng khá được làm bằng đá. Trong tín ngưỡng phồn thực, fan Chăm đã chọn đá làm làm từ chất liệu để gởi gắm, trình bày niềm tin, ước vọng của mình. Cùng để vừa lòng những cầu vọng đó, họ luôn có phần đa động tác mang tính ma thuật như tưới nước lên linga yoni, lên tượng các nữ thần. Vì thế những nghi lễ đối với đá luôn luôn được bạn Chăm coi trọng. Và tín ngưỡng cúng đá luôn nhắm tới cái đích phồn thực tồn tại lâu dài trong lòng tin của dân cư Chăm, cầu hy vọng cho mái ấm gia đình mạnh khỏe, làng xóm bình an, mùa màng tốt tươi.

2.2.4.2. Tín ngưỡng phồn thực vào nghi lễ cưới hỏi

Trong nghi lễ cưới hỏi của dân tộc Chăm có khá nhiều dấu ấn bộc lộ tín ngưỡng phồn thực nhằm cầu mong mỏi vợ chồng sớm sinh con đàn cháu đống, hạnh phúc, an yên, có tác dụng ăn gặp nhiều may mắn như lễ đồ gia dụng hỏi cưới và một số trong những phong tục vào lễ bái trình tổ tiên, lễ nhập chống the…

Cưới xin là câu hỏi trọng đại trong cuộc đời mỗi cá nhân và khi ngày lành tháng xuất sắc được ấn định nhà nàng dâu sẽ với lễ thứ sang công ty chú rể hỏi cưới. Cùng lễ vật bắt buộc phải có là hai loại bánh. Một là bánh Sakaya, tượng trưng cho trời (dương) cùng một bánh giống hệt như bàn tay fan lớn, tượng trưng cho âm. Một số loại bánh thứ hai không thể không có là bánh tét. Người ta gói một một số loại bánh tét hình linga, một loại hình chữ nhật tượng trưng đến yoni. Toàn bộ đều thể hiện mong ước cho đôi vợ ông chồng hạnh phúc, cuộc sống thường ngày sung túc đủ đầy.

Hay như trong lễ thờ trình tiên nhân (khan prauk), mâm lễ thứ cúng thần linh với tổ tiên bên nhà gái gồm một khay trầu cau, một mẫu cổ bồng, bên trên đó tất cả một nải chuối nhằm úp, một khay lửa trầm hương, một lọ dầu dừa, một tầm thường rượu, một chiếc ống nhổ, một bộ bình trà, một gạt tàn thuốc lá, bên trên đó nhằm hai điếu thuốc đã làm được đốt lên. Tất cả lễ thứ được bỏ lên trên một chiếc chiếu tục chuyên (chiew bang). Phía phía bên trái để hai cái chiếu, hai loại gối. Như vậy, toàn bộ các lễ đồ dùng dưng cúng có đủ ngũ hành kim, thủy, mộc, thổ, hỏa và thuộc với giải pháp sắp xếp, rao bán lễ trang bị đều trình bày tín ngưỡng phồn thực trong văn hóa truyền thống Chăm.

Và vào lễ nhập chống the (Jaw tangin ong iinưmư - trao tay ông inưmư) Ở chính giữa phòng bạn ta bày một khay trầu hình trụ, chiếc ống nhổ, một chén bát nước bằng đồng. Một ngọn nến sáp được đốt lên, đính vào khay trầu. Và trong khi mọi người tập trung ở chống khách, ông inưmư bên trai dùng tay cần (dương) di động cầm tay chú rể đi mang lại thẳng the phòng cô dâu để trao mang lại ông inưmư công ty gái tuy nhiên không được bước chân vào chống the. Ông inưmư công ty gái mừng đón tay con trai rể bằng tay trái (âm) từ bỏ tay ông inưmư đàng trai và dắt vào phòng the. Với khi trải chiếu bên trên giường cho cô dâu chú rể nên trải hai loại chiếu chồng lên nhau, chiếc chiếu trên cùng trải ngược (mặt trái lên trên).

Đồng thời vào lễ cưới, cô dâu chọn lấy một lá trầu to lớn nhất, đẹp nhất xé làm đôi cùng têm với vôi (miếng trầu – âm) đưa đến chú rể. Chú rể lựa chọn lấy một trái cau (miếng cau - dương) bổ làm song đưa đến cô dâu. Miếng trầu cau cô dâu chú rể trao cho nhau ngày cưới như một lời hứa vợ ông xã sẽ thủy phổ biến son sắt, sinh sống với nhau thắm đượm nghĩa tình.

Như vậy, trong các nghi lễ cưới hỏi truyền thống lâu đời của dân tộc Chăm đã thể hiện rất rõ ràng tín ngưỡng phồn thực nhằm mục tiêu cầu mong mỏi cho nhóm vợ ông xã trẻ sinh sống hòa thuận, đông nhỏ nhiều cháu, cuộc sống đủ đầy.

3. Kết luận 

Như vậy trong sự đi lại không dứt nghỉ của thời gian, tín ngưỡng phồn thực vẫn trường tồn theo chiếc chảy văn hóa truyền thống và thấm đậm đà trong cuộc sống của tín đồ Chăm qua nghìn năm kế hoạch sử, đã đóng góp thêm phần tạo buộc phải một nền văn hóa truyền thống Chăm đầy huyền bí, rất dị với đều sắc thái riêng có của mình. Đồng thời nó cũng góp thêm phần nhiều sợi chỉ màu rực rỡ để dệt yêu cầu bức tranh văn hóa Việt Nam tỏa nắng hơn, đa dạng chủng loại hơn.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ban Tôn giáo chính phủ (2007), Văn phiên bản pháp luật vn về tín ngưỡng, tôn giáo, Nxb Tôn giáo, Hà Nội.

2. Nguyễn Từ đưa ra (1996), Góp phần nghiên cứu và phân tích văn hóa và tộc người, Nxb văn hóa truyền thống Thông tin, Hà Nội.

3. Trằn Ngọc Thêm (2001), Tìm về bạn dạng sắc văn hóa Việt Nam, Nxb tp Hồ Chí Minh, thành phố Hồ Chí Minh.

4. Ngô Đức Thịnh (2016), Tín ngưỡng của những dân tộc Việt Nam, Nxb công nghệ xã hội, Hà Nội.

5. Đặng Nghiêm Vạn (2005), Lý luận về tôn giáo và tình trạng tôn giáo ngơi nghỉ Việt Nam, Nxb bao gồm trị quốc gia, Hà Nội.